Полезный блог Avar UZ

Savdo menejerlari motivatsiyasi: jarimasiz oklad va bonuslar tizimi

Oy tugayapti, reja 70% bajarilgan, CRM yarim boʻsh. Rahbar yangi jarimalar roʻyxatini yozadi, lekin bir oydan keyin ham ahvol oʻzgarmaydi. Eng kuchli menejer esa raqobatchiga ketishni oʻylay boshlaydi.
Bunday holatda muammo odamlarda emas, pul tizimida boʻlishi mumkin. Savdo menejerlari motivatsiyasi jarimalarga emas, toʻgʻri tuzilgan oklad va bonuslarga tayanadi.

Nega jarimalar savdo boʻlimida ishlamaydi

  • Odam «boy berilgan» kunni ishlamay oʻtkazadi: «baribir ushlab qolishadi».
  • Pulli odam jarimani «xizmat narxi» deb qabul qiladi va qoidani buzishda davom etadi.
  • Okladdan ushlab qolish — huquqiy xavf: oklad mehnat shartnomasida belgilanadi.
  • Ishonch yoʻqoladi va birinchi boʻlib eng kuchlilar ketadi.
Lekin intizomsiz ham savdo boʻlimi ishlamaydi. Savol «jazolash kerakmi» emas, balki qoidaga amal qilishni menejer uchun buzishdan koʻra qanday qilib foydaliroq qilish kerakligida.

Daromadning uch qismi va reja koeffitsiyenti

Oklad kafolatlangan va hech qanday ushlab qolishsiz toʻlanadi, shunda menejer faqat «yengil» bitimlar ortidan quvmaydi. U umumiy daromadning taxminan uchdan biridan yarmigacha boʻlgan qismini tashkil qiladi: yangi mijoz izlaydigan menejerda kamroq, mavjud mijozlar bilan ishlaydiganda koʻproq.
Intizom bonusi paketning taxminan oʻndan birini tashkil qiladi va oldindan yozib qoʻyilgan qoidalar bajarilganda toʻlanadi. Masalan, CRM toʻldirilgan, mijozga oʻz vaqtida javob berilgan, menejer yigʻilishda qatnashgan, qoʻngʻiroqlar yozib olingan.
Qoida buzilsa, menejer hech narsadan ayrilmaydi, shunchaki ishlab topmagan bonusini olmaydi. «Mendan olib qoʻyishdi» degan tuygʻu oʻrniga «bu oy oʻzim ishlab topmadim» degan xulosa paydo boʻladi. CRMda qayd etilmagan bitim esa bonusga hisoblanmaydi.
Natija bonusi daromadning taxminan yarmini tashkil qiladi: bu sotuvdan foiz yoki har bir bitim uchun summa. Oddiy foizda menejer «70% ham yomon emas» deb toʻxtab qoladi, shuning uchun bonus koeffitsiyentga koʻpaytiriladi:
  • 120% va undan yuqori — ×1,2
  • 100–119% — ×1,0
  • 80–99% — ×0,8
  • 80% dan past — ×0,6
Misol: reja oyiga 150 mln soʻm, natija bonusi tushumning 5%, oklad 6 mln, intizom bonusi 1,5 mln soʻm.
  • 70% (105 mln): 5,25 mln × 0,6 = 3,15 mln. Jami 10,65 mln soʻm.
  • 90% (135 mln): 6,75 mln × 0,8 = 5,4 mln. Jami 12,9 mln soʻm.
  • 100% (150 mln): 7,5 mln × 1,0 = 7,5 mln. Jami 15 mln soʻm.
  • 120% (180 mln): 9 mln × 1,2 = 10,8 mln. Jami 18,3 mln soʻm.
Rejani 120% bajargan menejer 100% bajargandan 3,3 mln soʻm koʻp oladi, 70% bajargan esa 4,35 mln soʻm kam oladi. Koeffitsiyent faqat real reja bilan ishlaydi: uni tushum va voronka raqamlaridan hisoblang, aks holda 2–3 oydan keyin jamoa tarqab ketadi. Reja muntazam bajarilmayotgan boʻlsa, sabablarini alohida maqolada tahlil qilganmiz.

Rolga qarab bonus va ikki qimmat xato

Bonus odamning oʻzi taʼsir qila oladigan natijaga bogʻlanishi kerak. Bitta formula butun boʻlimga toʻgʻri kelmaydi.
  • Yangi mijoz izlovchi («hunter») birinchi sotuv uchun foiz emas, qatʼiy summa olgani maʼqul. Aks holda u kichik sinov buyurtmasidan boshlab, keyin katta xarid qiladigan mijozlarni eʼtiborsiz qoldiradi. Bitimlar hajmi juda farq qilsa, 2–4 pogʻonali summa belgilang.
  • Mavjud mijozlar bilan ishlovchi («farmer») takroriy xaridlar va mijozni ushlab qolish uchun bonus oladi, okladi ulushi esa yuqoriroq boʻladi.
  • Murojaatlarni saralovchi operator oʻz bosqichi uchun, yaʼni haqiqiy murojaat va oʻtkazilgan uchrashuv uchun pul oladi. Uchrashuv sotuvga aylansa, qoʻshimcha bonus beriladi.
  • Boʻlim rahbari kompaniya tushumidan foiz emas, menejerlarning rejani bajarishi, yangi xodimlarning tez ishga kirishishi va suhbatlar sifati uchun bonus oladi.
Rollarni va har biriga kerakli koʻrsatkichlarni savdo boʻlimini qurish jarayonida mijoz bilan birga hisoblaymiz.
Okladsiz, faqat foiz — birinchi xato. Bunday shartlarga kuchli menejer emas, boshqa tanlovi yoʻq odamlar keladi va bitim sikli uzun boʻlsa, 3–4-haftada ketadi. Natijada kadrlar almashinuvi yiliga 100% dan oshadi, mijozlar esa ketgan menejer bilan birga yoʻqoladi.
Bozordan past maosh — ikkinchi xato. Rejani bajargan menejerning oklad va bonus yigʻindisi bozor oʻrtachasidan 15–20% yuqori boʻlsin. Bozor darajasini ish eʼlonlari, raqobatchilar vakansiyalari va hamkasblardan bilib oling.
Tizimni pogʻonali mukofot bilan toʻldirish mumkin: masalan, uch oy ketma-ket rejani 120% dan ortiq bajargan menejerning stavkasi oshiriladi, shart va muddat esa oldindan yoziladi. Yana bir vosita — shaxsiy maqsad: har bir bitim menejerning 6–18 oyda erishiladigan orzusining bir boʻlagiga bogʻlanadi.

Tizimni joriy qilish

  1. Hozirgi holatni yozib chiqing: kim qancha oladi, qanday jarimalar bor, reja qanday qoʻyiladi.
  2. Rollarni ajrating va har biri uchun maqsadli daromadni bozordan 15–20% yuqori qilib belgilang.
  3. Daromadni oklad, intizom bonusi va natija bonusiga boʻling. Intizom bonusi uchun 4–6 ta tekshirib boʻladigan qoida yozing.
  4. Rejani tushum va voronka raqamlaridan hisoblang, reja koeffitsiyentini belgilang.
  5. Iqtisodni tekshiring: kimdir maksimal natijaga chiqsa, toʻlov marja ichida qoladimi?
  6. Har bir menejer uchun rejaning 80, 100 va 120% ida qancha olishini hisoblab bering.
  7. Hammasini «Ragʻbatlantirish toʻgʻrisidagi nizom»ga yozing: nizomni mulkdor imzolaydi, menejerlar tanishib chiqib imzo qoʻyadi.
  8. Tizimni keyingi davrdan boshlang va 2–3 oydan keyin tahlil qiling. Oʻzgarishlar faqat keyingi davr uchun eʼlon qilinadi.
Jarima kuchli menejerlarni haydaydi, toʻgʻri tizim esa rahbarning doimiy bosimisiz ham ishlaydi. Unda oklad xotirjamlik beradi, intizom bonusi qoidalarni ushlab turadi, natija bonusi va koeffitsiyent esa oʻsishga undaydi. Tizimni noldan qurish yoki qayta koʻrib chiqish kerak boʻlsa, savdo boʻlimini qurish doirasida uni biznesingiz iqtisodidan kelib chiqib birga hisoblaymiz.

Tekshiruv uchun chek-list

  • Oklad hech qanday ushlab qolishsiz toʻlanadimi?
  • Jarima oʻrniga qoidalari yozib qoʻyilgan intizom bonusi bormi?
  • Natija bonusi reja koeffitsiyentiga bogʻlanganmi va reja real raqamlardan hisoblanganmi?
  • Har bir rol oʻzi taʼsir qila oladigan natija uchun pul oladimi?
  • «CRMda yoʻq bitim bonusga hisoblanmaydi» degan qoida yozilganmi?
  • Menejer oʻz daromadini oʻzi hisoblay oladimi?