Savdo boʻlimi ikki-uch oy ketma-ket rejani atigi 60–70% ga bajaryaptimi? Menejerlar lidlarni, marketing esa sotuvchilarni ayblayaptimi? Unda muammo odatda bitta menejerda emas, tizimda boʻladi. Avar Sales Oʻzbekiston kompaniyalarida savdo boʻlimlarini tahlil qiladi va soha har xil boʻlsa ham, sabablar qayta-qayta takrorlanadi.
Reja va voronka: hisob-kitobdan boshlang
Koʻpincha reja istakdan tugʻiladi: «oʻtgan yili 1 mlrd soʻm edi, bu yil 1,5 mlrd boʻlsin». Bu maqsad, lekin hali reja emas. Reja raqamlar zanjiridan iborat:
- Tushum = bitimlar soni × oʻrtacha chek
- Bitimlar soni = lidlar soni × liddan bitimga konversiya
- Kerakli lidlar = rejadagi bitimlar ÷ haqiqiy konversiya
Oyiga 200 ta lid va 10% konversiya 20 ta bitim beradi. Rejada 40 ta bitim boʻlsa, ikki baravar koʻp lid yoki ikki baravar yuqori konversiya kerak, aks holda reja bajarilmaydi. Bajarib boʻlmaydigan reja jamoani 2–3 oyda ruhan sindiradi: bonus toʻlanmaydi, kuchli sotuvchilar esa ketadi.
Pul aniq bir bosqichda yoʻqoladi, shuning uchun voronkaning har bir bosqichi fakt boʻlishi kerak: «uchrashuvda boʻldi», «taklif oldi», «oldindan toʻlov qildi». «Oʻylayapti» yoki «jarayonda» esa menejerning taxmini, ular bilan konversiyani hisoblab boʻlmaydi. Voronka asoslari haqida alohida maqola yozganmiz.
Bosqichlar orasidagi konversiyani hisoblang, eng pastini toping va uni mayda qadamlarga boʻling: uchrashuv belgilandi → bir kun oldin tasdiqlandi → mijoz keldi. Koʻpincha yechim yangi lid emas, balki uchrashuv kuni qayta tasdiqlash va bir soat oldin eslatma boʻladi. Eng koʻp uchraydigan tor joy — birinchi qoʻngʻiroq bilan uchrashuv oraligʻi.
Lidlar yoʻqoladi, menejerlar ortiqcha yuklangan
Rejani bajarish uchun har doim ham koʻproq reklama kerak emas. Koʻpincha mavjud oqimning oʻzi yoʻqotiladi:
- lidga bir necha soatdan keyin, baʼzan ertasi kuni javob beriladi;
- messenjerdagi soʻrovlar CRM ga tushmaydi;
- «yoʻq» degan mijozga boshqa hech qachon qoʻngʻiroq qilinmaydi;
- eski mijozlar bazasi bilan umuman ishlanmaydi.
Moʻljal: yangi lidga 15 daqiqa ichida javob berish. Rad etgan mijozlarga boshqa xodim yangi taklif bilan qoʻngʻiroq qilsa, loyihalarimizda bu koʻpincha tushumning sezilarli qismini qaytaradi. Buning uchun CRM da rad etish sababini majburiy maydon qiling va har bir sabab uchun qayta aloqa ssenariysini yozing.
Bir menejerda 80 ta ochiq bitim boʻlsa, u hech biri bilan sifatli ishlay olmaydi. Bir vaqtdagi ochiq bitimlar uchun moʻljallar:
- murakkab B2B — 5–10 ta;
- B2B xizmatlar, koʻchmas mulk — 10 tagacha;
- tez sikldagi B2C va ulgurji savdo — 30–50 ta.
Hujjatlar va yuk xatlari kabi maʼmuriy ishlar savdo vaqtini yeydi, shuning uchun 3–4 sotuvchiga bitta yordamchi kerak. 14 kundan ortiq keyingi qadamsiz turgan bitimlarni koʻrib chiqing: ularning koʻpi allaqachon oʻlgan.
Rollar va savdo boʻlimi rahbari
Hunter yangi mijozlarni topadi, farmer esa mavjud mijozlar bilan takroriy savdo qiladi. Bitta odam ikkalasini bajarsa, odatda bittasi zarar koʻradi. Kichik boʻlimda hech boʻlmasa rejani yangi va mavjud mijozlardan tushumga ajrating, hajm yetarli boʻlgach esa rollarni ham ajrating.
Koʻpincha rahbar vazifasini egasi boshqa ishlari orasida bajaradi yoki eng kuchli sotuvchi rahbar boʻlib, sotishda davom etadi. Moʻljal: bitta rahbarga 5–9 ta menejer, eng qulayi 7 taga yaqin. Rahbarlikka jamoani oʻqita oladigan, raqamlar bilan ishlaydigan va qiyin suhbatlardan qochmaydigan odam kerak.
Ekspert xizmatlarida asosiy uchrashuvni faqat egasi oʻtkazsa, tushum chegarasi uning oylik uchrashuvlari soni × konversiyaga teng boʻladi. Bunday holatda yangi menejer yollash yordam bermaydi. Uchrashuvdan oldingi va keyingi barcha ishni boshqa xodimga bering yoki ikkinchi ekspertni tayyorlang.
Motivatsiya va haftalik ritm
Menejer rejani 70% yoki 110% bajarsa ham bir xil maosh olsa, reja u uchun shunchaki raqam. Faqat foizdan iborat maosh esa xodimlar almashinuvini tezlashtiradi. Ishlaydigan asos: oklad + foiz, foiz esa reja bajarilishiga qarab koeffitsiyentga koʻpaytiriladi: 120% dan yuqori — ×1,2, 100% — ×1,0, 80% dan past — ×0,6.
Reja oy oxirida emas, har hafta tekshirilishi kerak:
- dushanba ertalab — jamoa bilan uchrashuv: haftalik reja va muammoli bitimlar;
- juma kechqurun — rahbarlar uchrashuvi: hafta yakunlari va keyingi haftaning vazifalari;
- koʻrsatkich ikki hafta ketma-ket pasaysa, rahbar aralashishi kerak.
Yangi menejerlarga 10 ish kunlik moslashuv dasturi va yakuniy attestatsiya kerak. Busiz ular rejaga 2–3 oyda chiqadi, lidlar esa behuda ketadi.
Qisqa harakat rejasi
- Oxirgi 3 oyning raqamlarini har bir menejer boʻyicha yigʻing.
- Rejani teskari hisoblang va haqiqiy raqamlar bilan solishtiring.
- Voronka bosqichlarini faktlar bilan qayta yozing va eng past konversiyali bosqichni toping.
- Lidga javob berish vaqtini 15 daqiqagacha qisqartiring, rad etish sababini majburiy maydon qiling.
- Ochiq bitimlarni tozalang, maʼmuriy ishlarni yordamchiga bering.
- Rejani yangi va mavjud mijozlarga ajrating, motivatsiyani koeffitsiyentga bogʻlang.
- Haftada ikki marta uchrashuv ritmini joriy qiling.
Reja odatda bir nechta sabab birga taʼsir qilgani uchun bajarilmaydi, lekin ularning barchasini raqamlar orqali aniqlash mumkin. Ichkaridan xolis baho berish qiyin boʻlsa, savdo boʻlimi auditi davomida CRM, qoʻngʻiroqlar va voronkani tahlil qilib, pul qayerda yoʻqolayotganini koʻrsatamiz.
Tor joyni topish va uni tuzatish rejasini birga tuzmoqchi boʻlsangiz, savdo boʻlimi auditiga yoziling.